Waarom vrijwilligerswerk met kwetsbare kinderen wél kan!

Vrijwilligerswerk staat niet altijd even positief in het nieuws. En dan heb ik het over het vrijwilligerswerk doen in arme landen in Afrika, Azië of Latijns-Amerika. Hoewel vrijwilligers uit de Westerse wereld altijd met de beste bedoelingen op pad gaan, blijkt vrijwilligerswerk niet altijd goed te zijn voor de lokale omgeving. Zeker het debat of het wel goed is dat organisaties hun vrijwilligers naar weeshuizen in ontwikkelingslanden sturen is een populair item in de vrijwilligersreisbranche. Onder andere Unicef stelt dat deze hulp vaak niet in het belang is van de kinderen en dat kwetsbare kinderen geen toeristenattractie moeten worden. Het steeds wisselen van de vrijwilligers in weeshuizen kan tot hechtingsproblematiek leiden.

Toen ik zelf in 2013 in Oeganda en in 2015 in Malawi vrijwilligerswerk met kinderen heb gedaan, heb ik hier ook uitgebreid over nagedacht en mij afgevraagd of ik deze kinderen wel echt ga helpen met mijn komst daar. Hoewel er altijd voor en nadelen te benoemen zullen blijven, wil ik vandaag juist een positieve insteek nemen en met een persoonlijk voorbeeld laten zien dat vrijwilligerswerk met kwetsbare kinderen wel degelijk kan én een positief effect kan hebben.

 

Eerst even wat achtergrondinformatie over mijn opleiding en kinderen met hechtingsproblematiek…

Door mijn opleiding pabo en onderwijskunde loop ik momenteel mijn afstudeerstage in het speciaal onderwijs. Ik werk met kinderen die niet meer thuis bij hun ouders wonen vanwege diverse problematiek. De ouders kunnen vanwege emotionele of sociale factoren niet meer voor het kind zorgen waardoor de kinderen in een woongroep wonen. Overdag gaan ze naar school en na school wonen ze op de groep. Heel veel van deze kinderen hebben behoorlijk hechtingsproblemen en trauma’s ontwikkeld. Je kan je voorstellen toch, dat als je ouders niet voor je kunnen zorgen en er misschien ook wel hele heftige dingen thuis zijn gebeurd toen je nog heel klein was, dat het lastig is om je als kind dan helemaal op en top te ontwikkelen? Voor een kind is het héél erg belangrijk dat hij vanaf zijn geboorte een ouder of verzorger heeft die goed voor hem of haar zorgt. Een goede relatie met een ouder zorgt ervoor dat een kind zich veilig hecht. Een slechte relatie kan er voor zorgen dat een kind zich onveilig hecht. Als een kind met hechtingsproblematiek ouder wordt kan het er voor zorgen dat hij het bijvoorbeeld moeilijk vindt om goede vriendschappen te sluiten of kan hij niet goed omgaan met stressvolle situaties. Hechtingsproblematiek kan je hele functioneren op sociaal en emotioneel beïnvloeden en dat willen we dus heel graag voorkomen! Vandaar dat bijvoorbeeld Unicef ook zegt dat kinderen geen toeristische attracties zijn en voorzichtig met ze omgegaan moet worden.

Echter is het wel heel interessant dat wij in Nederland zeggen dat wij als Nederlanders misschien maar geen vrijwilligerswerk meer in het buitenland moeten gaan doen met kwetsbare kinderen, omdat dit dus schadelijk kan zijn voor de kinderen daar. Maar hoe gaan wij dan in Nederland zelf om met onze kwetsbare kinderen?

 

Voorbeeldje: Hoe werken we in Nederland met kwetsbare kinderen?

Op de school waar ik werk kennen de klassen vaste docenten en kennen de woongroepen vaste verzorgers. Echter is er ook een in- en uitloop van stagiaires: ook een soort vrijwilligers dus. En wordt daar over geklaagd? Nee. Wordt dat gezien als schadelijk? Nee. En echt niet alle stagiaires hebben een complete rugzak met informatie over hoe ze met deze doelgroep om moeten gaan of überhaupt een opleiding die aansluit bij het werken met kwetsbare kinderen. De stagiaires worden supergoed begeleid door de mensen die er wél van verstand hebben en er wordt goed overlegd wat er gedaan kan worden, zodat de kinderen er alleen positieve ervaringen uit halen.

Afgelopen week was ik met mij klas naar het museum. Er was een sponsor gekomen van buitenaf. Een bedrijf had besloten dat ze als teamuitje een dag vrijwilligerswerk gingen doen en ze hadden onze klas uitgekozen om mee te nemen naar het museum. Best even spannend natuurlijk voor de kinderen, want het goed gedragen in een museum kan voor sommige nog best even een uitdaging zijn. Een nieuwe omgeving met veel nieuwe mensen kan toch heel erg spannend zijn. De werknemers waren met genoeg mensen zodat we de kinderen konden verdelen en iedereen met een werknemer op pad konden sturen. Zo konden de kinderen 1 op 1 van de aandacht en het museum genieten.

Toen ik rond liep door het museum, realiseerde ik mij dat dit heel veel te doen heeft met het vrijwilligerswerk wat ik in Oeganda en Malawi heb gedaan. Natuurlijk allemaal wat minder avontuurlijk voor mij in mijn eigen landje, maar het idee is hetzelfde. Mensen zonder scholing of kennis van de specifieke doelgroep gaan op pad om iets goeds te doen. Ze gaan een dag, of een week, of een maand, werken met kwetsbare kinderen. In Oeganda werkte ik met straatkinderen. Deze kinderen leefden dus zonder ouders of familieleden op straat. Nu wil ik de kinderen van mijn school niet gaan vergelijken met de kinderen in Oeganda, dat is ook niet nodig, maar deze kinderen in Nederland wonen ook niet thuis. Hebben ook geen ouders om op terug te vallen. Kampen ook met trauma’s en hechtingsproblematiek. Net als in Oeganda. De situatie is niet precies hetzelfde en de problematiek misschien niet helemaal gelijk. Maar ook deze kinderen in Nederland hebben het absoluut niet makkelijk in hun ontwikkeling en moeten daar goed bij begeleid worden.

 

Deze kinderen vonden het dagje met de vrijwilligers géweldig

Een dag naar het museum en een dag eens van het terrein af zijn! Want eerlijk is eerlijk: de kinderen wonen op dezelfde plek als dat ze naar school gaan en ik moet zeggen dat deze plek voor een kind misschien niet de meest inspirerende omgeving is. De vrijwilligers konden er met een sponsor voor zorgen dat we op dit uitje konden, wat voor de kinderen echt een geweldige mogelijkheid is om eens wat anders te zien en mee te maken. Daarnaast konden ze de hele dag omgaan met mensen die tijd voor hun hadden, die zin hadden om met hun lol te trappen. Even die persoonijke aandacht voor die kids was super fijn. Luchtig, gezellig en vrolijk hobbelden de kinderen met de vrijwilligersrond. Terug in de bus naar school zwaaiden alle kinderen enthousiast de vrijwilligers gedag en vertelden ze stuk voor stuk dat ze een geweldige dag hadden gehad.

Geen tranen bij het afscheid. Geen versterkte hechtingsproblematiek. Nee. Gewoon een leuke en afwisselende dag in hun leven, waaraan ze stuk voor stuk met een lach aan terug denken.

 

Vrijwilligerswerk met kwetsbare kinderen hoeft dus helemaal niet slecht te zijn!

Uit het bovenstaande voorbeeld heb ik alleen maar positieve herinneringen en de kinderen ook. Zonder deze sponsors, zonder deze vrijwilligers, waren deze kinderen nooit die dag met z’n allen naar het museum geweest. Daar is simpelweg het geld niet voor en zijn de handen niet voor. De vrijwilligers hebben dit wel mogelijk kunnen maken en daar was iedereen dankbaar voor.

Wanneer wij vrijwilligerswerk gaan doen in ontwikkelingslanden, moeten we dat denk ik in onze achterhoofd houden. We kunnen de mensen daar een klein beetje ontlasten in hun dagelijks bestaan door activiteiten te ondernemen met de kinderen, zodat de lokale staff misschien weer even tijd heeft om iets anders te doen. Of we kunnen met een sponsor er voor zorgen dat er iets gedaan wordt, wat anders gewoon niet mogelijk was geweest.

Het mooie aan de vrijwilligers uit mijn klas, was dat ze de leerkrachten in hun waarde lieten. Ze namen het niet over. Ze respecteerden de regels die er door de leerkrachten opgesteld waren voor de kinderen en leefden die ook na. Ze stelden zich open en geïnteresseerd op naar de kinderen en naar de leerkrachten. Ze wilden een leuke dag aan de kinderen geven. Maar wilden daarbij wel respectvol omgaan met alle partijen. En ik denk dat het ‘m daar in zit waarom het zo’n leuke dag was.

Veel vrijwilligers in het buitenland kunnen er nog wel eens het handje van hebben om dingen met hun Westerse blik te bekijken en dingen te willen veranderen. En dan wijs ik niet alleen naar jullie, hoor, ik ben minstens zo erg 😉 Maar juist als je met kinderen met hechtingsproblematiek werkt is continuïteit zo belangrijk. Een vaste verzorger is de key-factor in de ontwikkeling van het kind. Ga als vrijwilliger, of je nou een week of een jaar gaat, nooit de rol van de vaste verzorgers overnemen. Zij zijn de baas. Zij zijn de mensen waar de kinderen op terug kunnen vallen. Jij als vrijwilligers bent enkel ondersteuner.

 

Tips voor vrijwilligerswerk met kwetsbare kinderen

Ben je het eens met het feit dat vrijwilligerswerk met kwetsbare kinderen wél kan? Dan heb ik hier in het kort wat tips die er voor kunnen zorgen dat het nog leuker en beter wordt!

  • Stel je open en nieuwsgierig op. Vraag, vraag, vraag en leer over hoe het daar gaat en waarom het zo gaat.
  • Respecteer de lokale vrijwilligers. Zij zijn immers degene die verstand hebben van de situatie en van de kinderen. Respecteer hun regels en leef ze na.
  • Je bent vrijwilligers. Je bent geen moeder of vader. Verwar de kinderen hier dus ook niet mee en maak het vanaf het begin duidelijk dat je er maar tijdelijk bent. De lokale vrijwilligers zijn de volwassene waar de kinderen echt op terug kunnen vallen.
  • Onderneem activiteiten in groepen en zorg ervoor dat de kinderen ook juist met elkaar binden en niet alleen met jou.
  • Heb heel veel plezier! Kwetsbare kinderen hebben vaak situaties gezien en meegemaakt waar kinderen nog helemaal niet aan toe zijn. Laat ze weer kind zijn. Speel met ze. lach met ze.
  • Volg voordat je vrijwilligerswerk gaat doen een training bij stichting Muses (www.muses.nl). Zij organiseren trainingsdagen in zijn algemeenheid voor vrijwilligerswerk. Daarnaast hebben zij ook een training die specifiek gemaakt is voor vrijwilligers die gaan werken met kinderen: de Wijzer met Kids training.

Heb jij nog meer tips?

 

Ik ben benieuwd wie de discussie met mij wilt voortzetten en zijn mening wilt uiten over de voor- en nadelen van het werken met kwetsbare kinderen. Zodat we in de toekomst allemaal verstandiger, beter, leuker en effectiever met deze doelgroep om kunnen gaan! 🙂 Ik hoor graag van je in de reacties!

 

Leuk? Like mij op Facebook voor meer updates!

 

Meer lezen?

 

 

Social Check-in!
FACEBOOK
FACEBOOK
INSTAGRAM
YOUTUBE
YOUTUBE

2 Comment

  1. Anne says: Beantwoorden

    Ik vind je blog een goede insteek alleen je argumenten vind ik heel kort door de bocht en je vergelijkt als je het mij vraagt appels en peren. Ik zelf heb ook vijf maanden vrijwilligerswerk gedaan in een opvanghuis en heb wel degelijk gezien dat er nog een hoop moet verbeteren in het vrijwilliger beleid in het buitenland en dat Nederlandse organisaties daar ook veeel aan kunnen doen. Zo lang ze niet alleen kijken naar hun eigen belang: geld innen van mensen met goede bedoelingen.

    Zo geef je zelf al aan dat de stagiaires zeer goed worden begeleid, de buitenlandse vrijwilligers worden vaker niet dan wel begeleidt. Jij omschrijft het Nederlandse uitje als iets wat eens voorkomt. Ik zelf heb gezien dat er dagelijks(!) nieuwe vrijwilligers naar binnen en buiten lopen. Een leuke dag aan deze kwetsbare kinderen geven is goed. Maar een veiligheidsgevoel staat op nummer 1 bij hen: zij zijn beschadigt, vaak getraumatiseerd. En iedere dag nieuwe vrijwilligers kan geen vertrouwensband of vertrouwde omgeving bieden wat zij nodig hebben. Daar komt bij dat Nederlandse vrijwilligersorganisaties vaak wel om een VOG vragen, maar de plaatstelijke organisatie vraagt dit bijna nooit.

    Hoe egoistisch het ook kinkt: met mijn sociale opleiding mwd en een tijdsbestek van vijf maanden denk ik dat mijn acties in het opvanghuis hebben bijgedragen aan een goede ontwikkeling. Ik heb ook met een hoop andere vrijwilligers gewerkt waarvan ik ook zie dat hun hulp effectief is geweest en een positieve bijdrage heeft gehad aan kwetsbare kinderen. Maar ik heb ook veel vrijwilligers gezien waarbij dit écht niet het geval was en zij juist voor onveilige situaties hebben gezorgd. Vrijwilligers die voor een dagje komen zijn niet hulpzaam, niet als er al genoeg andere hulpzame vrijwilligers zijn. Vrijwilligers die aapjes komen kijken ook niet, want er zijn al andere ‘anderen’ vrijwilligers die hen een leuke dag kunnen bezorgen’. Ik denk zelf dat het wel erg van belang is dat de vrijwilligers goed worden voorbereid, zij een doel hebben en dat er niet te veel ‘vrijwilligers’ zijn of komen.

    1. jolande says: Beantwoorden

      Hoi Anne,

      Bedankt voor je reactie! Fijn om te horen dat jij wél een positieve ervaring hebt met vrijwilligerswerk. Ik kan mij voorstellen dat jij met je opleiding en je langdurige bezoek een positieve bijdrage hebt kunnen leveren aan het project.

      Met mijn blog wil ik absoluut niet zeggen dat al het vrijwilligerswerk wat nu op dit moment wordt georganiseerd, goed is. Verre van zelfs. Ik zou willen dat veel vrijwilligersorganisaties bewuster omgaan met hun vrijwilligers en ze een betere voorbereiding geven.

      Maar wat ik wel mijn blog wil zeggen is dat vrijwilligerswerk met kwetsbare kinderen wél kan. Mits er aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan. Ik geef niet aan dat dit op dit moment gebeurd, maar wil wel graag delen dat dit mogelijk zou kunnen zijn als iedereen zich daar voor inzet.

      Hoop dat dit wat verduidelijkt. Fijn dat je zo kritisch bent!

      Groetjes Jolande

Geef een reactie