De “single story” van Afrika naar de wereld

“Ben je aan het sporten of zo? Waarom loop je?” vraagt de Malawiaanse buschauffeur al hangend uit zijn raam aan mij.

Ik loop met mijn backpack te zeulen door de straten van Lilongwe, de hoofdstad van Malawi. Op mijn telefoon heb ik de route van het busstation naar het hostel uitgestippeld. Mijn geld was bijna op en aangezien ik al zes uur in de bus had gezeten, vind ik het wel prima om te lopen. In twintig minuutjes zou ik er moeten zijn, nog ruim voordat het donker wordt. De hitte van de Afrikaanse zon is echter nauwelijks dragelijk met mijn backpack op mijn rug en wanneer ik de heuvel op moet lopen, kan ik niet anders dan even stoppen en een zuchtje laten.

“Kom! Spring in de auto! Rij met mij mee!” dringt de man aan.

Ik ben een jonge blanke vrouw, alleen op reis. Ongetrouwd en ik loop met al mijn belangrijke spullen op straat. Een donkere man in Afrika die waarschijnlijk het dubbele van mijn leeftijd is, rijdt in zijn eentje in een busje en vraagt mij om in te stappen. Alle natuurlijke alarmbellen zouden nu natuurlijk moeten gaan rinkelen.

“Maar ik heb geen geld, meneer. Ik loop wel naar mijn hostel,” antwoord ik.

“Nee, joh, stap in! Gratis! My pleasure!” zegt hij met een brede glimlach.

En toch stap ik in. De hitte heeft mij ingehaald en aangezien ik precies weet waar ik moet zijn, neem ik het risico. Het zal wel goed zijn, toch?

Onderweg ondervraagt de man mij. Waar ik vandaan kom, of ik getrouwd ben, wat ik hier doe. Hij lijkt oprecht geïnteresseerd. Ik antwoord kort op zijn vragen en heb niet echt de behoefte om van alles over mezelf te vertellen. Maar oh, ik ben natuurlijk wel getrouwd, vertel ik hem.

“Maar meid, waarom verlaat jij je man en je vijf auto’s en loop jij in je eentje door de stoffige straten van ons land?”

“Vijf auto’s?!” proest ik uit.

“Ja, je hebt toch minstens vijf auto’s? Dat heb ik gehoord van jullie blanke mensen. Die bezitten allemaal minstens vijf auto’s.”

Ik begin keihard te lachen en vertel hem dat ik al blij zou zijn met één auto, maar dat zelfs dat op dit moment te veel gevraagd is.

 

 

Ik realiseerde mij in één keer dat het beeld wat wij over Afrika hebben: arm, donker, droog, hongerbuikjes, kindsoldaten, oorlog, bananen, rijst, malaria, hiv, dansen, hutjes en chaotisch verkeer. Dat beeld bestaat ook over mijn land. Over Nederland.

Waar de gemiddelde reiziger aan mij vraagt hoe vaak ik drugs gebruik als ik vertel dat ik uit Nederland kom, is ongekend. De vraag of ik wel eens in de Waddenzee zwem, in het park hang met mijn vrienden, de Domtoren beklim of hoe ik met mijn familie kerst vier, wordt meestal niet gesteld. Amsterdam = drugs. Ik kom uit Nederland. Dus ik gebruik drugs.

Dit noem ik ook wel de single story die mensen over Nederland hebben. En single niet in de zin van mijn relatiestatus, maar single in de zin van de enige kant van het verhaal.

Waar de meeste buitenlanders de single story van Nederland als Amsterdam = drugsstad kennen, had deze lieve Afrikaanse man een andere single story over ons land. Zijn verhaal was dat elke Nederlander vijf auto’s bezit ‘omdat hij dat een keer gehoord had’. 

En niet alleen gehoord had. Maar de films die hij voorgeschoteld krijgt, laten vaak niets anders zien dan een rijke, Amerikaanse, gemeenschap. Toen ik ‘The Hangover’ in de Oegandese bioscoop keek, voelde ik mij niets anders dan vervreemd van deze wereld wanneer blanke mannen springen door ramen en auto’s en in intens grote hotelkamers slapen, terwijl ik het moet doen met mijn krakkemikkige eenpersoons bed en geprakte bananenprut elke dag. Niet zo gek toch dat deze Afrikaanse man mijn blanke huid identificeert met geld, met auto’s, als hij dat al zo vaak voorgeschoteld heeft gekregen via diverse kanalen.

Vast iemand in Nederland bezit vijf auto’s. Ik besef mij heus wel, zeker na de reizen die ik heb gemaakt, dat wij rijk zijn in ons kikkerlandje en al helemaal als je het vergelijkt met de gemiddelde inwoner van Malawi. Maar dat wij allemaal vijf auto’s bezitten? Nee, dat kan ik niet echt zeggen. Of dat wij allemaal drugs gebruiken, dat kan ik – uit mijn eigen ervaring – ook niet zeggen.

 

 

Het probleem met “single stories” is niet dat ze niet waar zijn, maar dat ze vaak incompleet zijn. Chimamanda Ngozi Adichie vertelt mij in haar youtube video “The danger of a single story” over hoe zij opgroeide in Afrika en studeerde in Amerika. En met hoeveel stereotypes zij en haar land wel niet werden gebombardeerd. Maar ook hoe zij zelf vol schaamte toegeeft dat zij óók in de single story geloofde.

De single story van ons naar Afrika kan ervoor zorgen dat er geen mogelijkheden bestaan dat Afrikanen gelijk aan ons kunnen zijn, op wat voor manier dan ook. De single story zorgt ervoor dat wij enkel medelijden hebben met de Afrikaanse bevolking.

Onze gedachten gaan niet verder dan een niet al te complexe gedachte van medelijden. We zien het op het nieuws. We lezen het in de krant. Er komt een reclame voorbij. Maar onze gevoelens gaan niet verder dan een oppervlakkig medelijden. Want wat als we ons er echt aan zouden overgeven? Wat als we echt in deze single story zouden gaan geloven? Ik denk dat iedereen op deze wereld bezwijkt als je eens echt voelt en naar jezelf kijkt en je realiseert dat 1 van de 7 mensen op de wereld in een sloppenwijk woont.

Toen ik voor het eerst in een sloppenwijk kwam, in 2013 in Uganda, was mijn enige gedachte: “gooi hier alsjeblieft een bom op, dan is het weg. Mensen kunnen hier niet gelukkig zijn.”

Ik, immers opgroeiend in Nederland waar mijn levensstandaard meer gelijk te trekken is aan een rijke sjeik in het Midden-Oosten dan aan het leven in een sloppenwijk, kon mij niet voorstellen dat iemand gelukkig kon zijn in een situatie als dit. Waar de drugsspuiten op de grond liggen, kinderen van nog geen zes jaar gedrogeerd tussen het afval slapen, waar eten schaars is en er een constante geur van ziekte, rook en verderf hangt.

De straatkinderen in Oeganda, en velen andere mensen onderweg op mijn reizen, hebben mij echter geleerd dat het geluk wat jij in je leven brengt niet in verband hoeft te staan met de omstandigheden of chaos waarin jij verkeert. Je kan ook dansend het leven door op blote voeten: je hebt geen schoenen nodig om het ritme te voelen.

 

 

Maar dat is niet het populaire beeld wat de media graag laat zien.

En denk niet dat wij in het rijke westen, als enige deze single story over Afrika kennen. Vorige week sprak ik nog met mijn Mexicaanse vriend over reizen in Afrika.

“Maar dat is toch veel te gevaarlijk?” en “Hoe kan reizen daar nou duur zijn, ze hebben zelf helemaal niks te makken?” vroeg hij mij.

Twee kenmerkende vragen die allebei ten grondslag liggen aan de single story van Afrika. Die zelfs ook is doorgedrongen in een land die zelf niet bekendstaat als het meest rijke of veilige land. Of dat is tenminste wat de single story van Mexico ons doet geloven.

Natuurlijk zijn er verschillende verhalen over Afrika te vinden. Maar in werkelijkheid zijn ze meestal niet zo verschillend, maar zijn het variaties op de single story van Afrika.

De single story van Afrika is die waar Sub-Sahara Afrika wordt gepresenteerd als één land, met prachtige natuur, bijzondere dieren en armoedige mensen die om het minste geringste gruwelijke oorlogen voeren, geen vrouwenrechten kennen en verdwijnen in zand, tranen en rijstbuikjes.

Waar jij, als blanke Westerling (sorry als je niet blank bent, want dan heb je écht minder invloed volgens de single story) een verandering kan teweegbrengen en Afrika kan redden van zijn leed. Of nouja, dat redden is misschien ondertussen al geen single story meer. Ik denk dat we er tegenwoordig meer van overtuigd zijn dat het niet meer te redden valt. Toch?

Je creëert een single story door telkens maar weer een persoon, een groep, een plek of een land te presenteren op één manier. Opnieuw en opnieuw. En uiteindelijk gelooft iedereen dat dit de enige versie is. En zodoende is Afrika zijn single story geworden.

Zo reisde ik drie maanden door Oeganda en al meer dan een maand door Malawi en nog steeds was deze buschauffeur, de man die mij uitnodigde om in plaats van te zweten met mijn backpack mij te brengen naar mijn hostel nog steeds die enge, onbetrouwbare, verkrachtende Afrikaanse man.

Hoe vaak had ik onderweg wel niet vriendelijke Afrikaanse mannen ontmoet, die alleen maar goed, gul en vriendelijk voor mij zijn geweest? Waarom geloofde ik nog steeds in de single story?

 

 

Het probleem van stereotypes is niet dat ze niet waar zijn. Maar dat ze incompleet zijn. En hoe vaker ze verteld worden, hoe moeilijker het is om er afstand van te nemen.

Bij deze wil ik jullie vragen: welke verhalen heb jij? Wie heb jij ontmoet? Waar ben jij geweest? Over welke plekken en mensen kan jij de single story verbreden en het verhaal naar een meer humaan level brengen.

Allemaal hebben wij de mogelijkheid om de wereld op een bepaalde manier te presenteren. Op de dag van vandaag waar het grootste gedeelte van de wereld gebruik maakt van Facebook, Instagram, Twitter, noem het maar op. Zelfs in Afrika ontkom je er in de meest afgelegen en arme dorpjes niet aan: iedereen heeft het. Allemaal zijn we social influencers. Allemaal kunnen wij onze mening en onze verhalen neerdonderen op het web. Allemaal kunnen we elkaar beïnvloeden.

Deel je verhalen! Schrijf ze op! Vertel ze! Fotografeer ze! Laat zien dat een plek, een groep, een persoon, of een land meer is dan alleen de single story die er van bestaat. En nee, dit hoeft niet alleen maar positief te zijn. Maar ook niet alleen maar negatief. Alles kent gelaagdheid en juist deze gelaagdheid zorgt voor meer begrip. En wat is er nou mooier dan alle verschillende kanten leren kennen van een persoon of een plek?

 

Meer lezen?

“Ik denk nog dagelijks terug aan deze deugnietjes” | Straatkinderen in Oeganda

Een klein beetje zonlicht op de vroege morgen

Deze 9-jarige Afrikaanse straatverkoper weet meer over gelukkig zijn dan jij!

Social Check-in!
FACEBOOK
FACEBOOK
INSTAGRAM
YOUTUBE
YOUTUBE

9 Comment

  1. Wat heb je dit mooi beschreven, heb het heel aandachtig zitten lezen. Erg eigenlijk hoe de vooroordelen zijn door dit soort verhalen

    1. jolande says: Beantwoorden

      Thanks Linda! Ja hè? Hoe dat allemaal zo onbewust op je kan inspelen. Maar ook jij kan met je website aar verandering in brengen!! 🙂

  2. Hoi Jolande,

    Wat schrijf je lekker zeg! Ik probeer in mijn blog ook een realistisch beeld te geven over Afrika. Ik werk voor Swim to Survive en vertel over mijn werk, maar ook over mijn privéleven. Je kunt het lezen op http://www.greetjeswimtosurvive.blogspot.com

    Groet en nog veel reis- en schrijfplezier!
    Greetje

    1. jolande says: Beantwoorden

      Hoi Greetje! Dankje voor je reactie! Leuk om te horen dat jij ook graag actief bezig bent met een realistisch beeld te geven over Afrika. Ik ga zeker een kijkje nemen op je website!!

  3. Hoi Jolande,

    Wat schrijf je lekker zeg! Ik probeer in mijn blog ook een realistisch beeld te geven over Afrika. Ik werk voor Swim to Survive en vertel over mijn werk, maar ook over mijn privéleven.

    Groet en nog veel reis- en schrijfplezier!
    Greetje

  4. Pascal says: Beantwoorden

    Wat prachtig geschreven, herken het zelf ook heel erg, die single story, ik herinner me nog goed toen ik destijds in Johannesburg, Zuid Afrika woonde, in een taxi onderweg naar het vliegveld dat de taxi chaufeur letterlijk dacht dat de straten van goud gemaakt waren, dat we nooit werkten omdat iedereen daar rijk is.

    Maar beste man, een klein gedeelte is rijk ja, maar het overgrote deel heeft moeite om rond te komen, hij kon het moeilijk bevatten en geloofde me eerst totaal niet.

    1. jolande says: Beantwoorden

      Ja inderdaad, soms is dat best lastig om uit te leggen! Maar hé, proberen is al een start naar meer begrip van twee kanten! 🙂

  5. Julia says: Beantwoorden

    Wat een goed geschreven stuk! Dit zet mensen, ook mijzelf, echt aan het denken. Er is zoveel meer dan alleen hetgene wat wij denken te weten.

    1. jolande says: Beantwoorden

      Dankje voor je lieve woorden Julia!! 🙂

Geef een reactie