Bezoek aan de killing fields in Cambodja

Als je in Cambodja bent voel je op sommige plekken nog de heftige geschiedenis die het land heeft gekend.

Op veel plekken liggen nog landmijnen uit de tijd van de Vietnamoorlog. De VS dropte die daar zo’n vijftig jaar geleden en nu nog steeds worden de landmijnen gevonden en kunnen ze af gaan. Elke dag zie ik wel iemand die één of meerdere ledematen mist, wat vaak het gevolg is van de landmijnen.

Wat echter de heftigste aanslag op het land is geweest is de genocide van 1975 tot 1979. De Vietnamoorlog was net over in 1975 toen Cambodja zijn eigen problemen kreeg. De Rode Khmer, een politieke partij in Cambodja, streefde naar een zelfvoorzienend land waar agricultuur belangrijk was en invloeden vanuit de westerse wereld, zoals educatie, afgeschaft moest worden.

Mensen aan het werk voor de rode Khmer

In de vier jaar tijd dat de oorlog duurde overleefden een derde van de bevolking dit niet. Zo’n twee miljoen mensen overleden door ziekte, uitputting of moord. Mensen werden de steden uitgejaagd om op het land te gaan werken. De leider van de Rode Khmer, Pol Pot, streefde naar een agrarische cultuur en wilde bijvoorbeeld de rijstproductie drie maal verdubbelen. Hij was gefascineerd door de oude gebruiken van de bergstammen. Mensen werden daarom de stad uitgejaagd om op het platteland te werken en de rijstproductie te verhogen. Dit bleek onrealistisch en vele mensen stierven tijdens het werk als boer. Er was te weinig eten en de stadsmensen waren niet gewend aan deze leefomgeving. Alle hoogopgeleide mensen en iedereen die verdacht werd zich te verzetten tegen de partij van Pol Pot werd gevangen genomen en gemarteld en leefden soms wel maanden onder erbarmelijke omstandigheden.

Pol Pot - rode khmer
Pol Pot

De Tuol Sleng school in Pnohm Penh is een plek waar wel 20.000 mensen gevangen werden gehouden en er enkel zeven levend uit zijn gekomen bij de bevrijding in 1979. 

Als mijn reisgenootje Sophie en ik door de school lopen is er een groot contrast zichtbaar. In het midden zit een groot plein met gras en bomen. De rekstokken die er nog staan werden echter tijdens de bezetting gebruikt om mensen op hun kop aan op te hangen en te mishandelen. De soldaten gingen net zo lang door totdat de persoon bewusteloos werd. Op dat moment werd hij of zij in het water gedompeld zodat hij weer bijzinnen kwam. Dan kon de marteling weer vervolgd worden.

DSC_5424
De haken waar de mensen in Tuol Sleng werden opgehangen

De regels staan nog steeds op een groot bord op het midden van het plein. De conclusie van deze regels was dat je ten alle tijden stil moet zijn en geen commentaar mag hebben op de bezetters. Dit resulteerde vaak in dat de mensen valse beschuldigingen moesten ondertekenen en zelfs familieleden vals moesten beschuldigen.

DSC_5421

De klaslokalen van de school zijn omgebouwd tot kleine houten cellen, waar precies één iemand in past. In sommige lokalen staat een ijzeren bed. Hier werd iemand op vast gebonden en vervolgens gemarteld. Ergens zag ik een foto waar het gezicht van iemand totaal verdwenen was. Overal in de lokalen hangen portretfoto’s van iedereen die hier is geweest. Als je werd opgepakt en hierheen werd gebracht werd je eerst op de foto gezet. Sommige kijken angstig, andere hard of hoopvol. Maar de kinderen, baby’s zelfs, kijken geschrokken en paniekerig. Ze hebben geen idee wat hun overkomt nadat ze gescheiden waren van hun moeder.

DSC_5437

De hokjes waarin ze werden vastgebonden en moesten slapen

Het is moeilijk te geloven dat al deze onschuldige mensen, jong of oud, met hun zwarte haren en bruine ogen, op een afschuwelijke manier om het leven zijn gekomen. Moet je je voorstellen dat iedereen na de oorlog opzoek ging naar familieleden. Kwamen ze hier en zagen ze de foto van hun moeder, vader, zus of kind dan wisten ze zeker dat hun leven op een gruwelijke manier geëindigd moest zijn.

DSC_5430

DSC_5431

De mensen die hier opgesloten zaten kregen eenmaal pet dag een paar happen rijst. Eens in de zoveel tijd, soms maar één keer in de drie maanden, werd via de tralies water in de lokalen naar binnen gespoten. Zo konden ze als sardientjes in het water zich een beetje proberen te wassen. Je kan je voorstellen dat veel mensen hier overleden aan honger, ziekte of verdriet. Overlevenden werden geëvacueerd naar de zogeheten ‘killing fields’ die verspreid zijn over het hele land.

Ik kijk in de ogen van Pol Pot en zijn medestanders en kan me niet voorstellen dat iemand hier verantwoordelijk voor kan zijn. Toevallig op het moment dat wij er waren in de zomer van 2014 werden de laatste twee overlevenden veroordeeld. Veertig jaar na de start van de genocide komen deze mensen pas achter slot en grendel te zitten.

Martelbedden

Met de tuktuk rijden we naar Choeung Ek: De ‘killing field’ van Phnom Penh.

Het is een dik halfuur rijden de stoffige stad door en uit. Omgeven door een meer ligt het gebied waar duizenden mensen zijn geëxecuteerd. Vanuit de school in Tuol Sleng werd je afgevoerd naar deze ‘killing fields’. Sophie en ik leggen nu dezelfde route af. Op de route zijn ze net als in de rest van het land druk bezig met bouwen, voornamelijk guesthouses. Ik moet er niet aan denken om hier te slapen, enkel met een een paar meter afstand van duizenden botten van mensen die hier zijn vermoord.

Audio tour bij de killing fields

Bij de balie krijgen we een koptelefoon: onze gids van vandaag. Door middel van de audiotour worden we rondgeleid door de killing fields. We zien de plekken waar de mensen bij aankomst werden gefotografeerd, we zien de kleren die de baby’s droegen toen ze tegen bomen werden aangegooid net zo lang tot ze dood waren, alleen maar om kogels te sparen. We horen de traditionele Khmer muziek die de mensen ‘s nachts hoorden om het geschreeuw van de mensen die geëxecuteerd werden te verdoezelen. We lopen langs de massagraven waar wel twee honderd mensen begraven liggen op nog geen negen vierkante meter. Het is allemaal te walgelijk om te behappen.

DSC_5470

Het meest raakt mij het verhaal van een man, een tiener tijdens de tijd van de rode Khmer. Hij heeft als één van de weinige deze genocide overleefd. In tien minuten tijd vertelt hij door mijn luidsprekers over hoe hij beschuldigd werd van diefstal en zo van zijn familie werd gescheiden. Hij werd ergens vastgehouden als enige jonge jongen tussen allemaal volwassen mensen. Hij werd geslagen, geschopt en behandeld als uitschot. Een oude man offert zijn leven voor hem op waardoor hij de kans krijgt om te vluchten. Weken lang heeft hij moeten lopen om te ontsnappen. Het enige wat hem liet doorlopen was een droom die zijn moeder vroeger ooit had. Toen hij klein was, voordat de rode Khmer de overhand nam in het land, had zijn moeder een droom gehad. Ze had gedroomd dat haar zoon een moeilijke tijd zou gaan hebben, maar dit zou overleven.

Hij vertelt dat de droom van zijn moeder hem in leven heeft gehouden. ‘De enige reden waarom ik het heb overleefd en al die miljoenen anderen niet is dat ik hoop had. Ik had hoop dat de droom van mijn moeder uit zou komen. Ik dacht niet aan doodgaan, dat was geen optie voor mij. Terwijl iedereen om mij heen de hoop verloor en verlangde naar de dood, liep ik door om de droom van mijn moeder uit te laten komen.’

Wil je ook de Tuol Sleng school en de killing fields bezoeken?

Overnacht dan in Phnom Penh. Afhankelijk van waar je hostel ligt kan je lopend naar de Tuol Sleng school en dit zelfstandig bezoeken. Hou vanaf daar een tuktuk aan naar de killing fields. Een georganiseerde trip vanuit je hostel of iets dergelijks  is niet nodig.

Meer lezen over Cambodja:

  • Bijzonder overnachten: in een hangmat in het regenwoud | Cambodja
Social Check-in!
FACEBOOK
FACEBOOK
INSTAGRAM
YOUTUBE
YOUTUBE

Geef een reactie